بافت تاریخی عامری اهواز؛ در شوکِ ناکارآمدی مدیران شهری

حادثه تلخ انفجار چند خانه و تعدادی دکان بر اثر نشت گاز در بخش شمالی بازار عامری (سوق الاهواز)، متاسفانه عده ای از هم وطنان عزیز اهوازی را به کام مرگ کشاند و خانواده های زیادی را داغ دار کرد. این حادثه دلخراش گذشته از خسارتهای قابل توجه مالی، جامعه بومی را نسبت به ضعف و تعلل دستگاه های خدمت رسان و ارگان های ذی ربط، در بُهت عجیبی فرو برد.
بررسی علل و دلایل بروز حادثه و ارائه گزارش دقیق از ابعاد مختلف این فاجعه دردناک از سوی متولیان امر به طور رسمی و کاملا شفاف صورت نپذیرفت. از اقدامات علمی و عملی شهرداری منطقه ۷ کلانشهر اهواز نیز به عنوان یکی از ارگان های مهم و مسئول نسبت به حفظ بافت تاریخی و ارزشمند این کلانشهر که به باب التشیع ایران نیز معروف است، مورد چشم گیری مشاهده نشد.
عدم برنامه ریزی دقیق و بلند مدت و نیز اقدامات پیشگیرانه جهت جلوگیری از وقوع چنین رویدادهای تلخی به سبب ناکارآمدی برخی مدیران مسئول، هزینه های گزافی را بر تن رنجور این منطقه تحمیل کرده است.
آلودگی زیست محیطی این بازار تاریخی به دلیل فوران فاضلاب، انباشته شدن زباله ها در بخش هایی از آن و عدم رسیدگی شهرداری نسبت به مشکلات زیرساختی و خدماتی موجود در خیابان ها و کوچه های این منطقه، محرومیت باب التشیع ایران (اهواز قدیم)  را به نقطه ای رسانده که مردم نه تنها تفاوتی را در قِبال بافت تاریخی یک کلانشهر با مناطق دیگر شهری لمس نکرده اند؛ بلکه از شدت تصمیم های آنی، بی ثمر و اِهمال کاملاً مشهود به ستوه آمده اند.

ناتوانی و مستاصل ماندن شهرداری منطقه هفت، در برابر حفظ و نگهداری علمی بافت تاریخی کلانشهر اهواز، باب التشیع ایران، قدمگاه امام رضا علیه السلام و میراث ناملموس کلانشهر اهواز از یک سوی و نیز عدم هماهنگی با سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان خوزستان و ارگان های ذی ربط از سوی دیگر، یکی از مهم ترین مناطق اهواز را با آینده ای مجهول مواجه کرده است.

بازار عامری، اهواز
بازار عامری، اهواز

بحث ایجاد شهرداری بافت تاریخی، یکی از مطالبه های مهم، جدی و قابل اعتنای فعالین فرهنگی و اجتماعی اهوازی ست که می توانست پیش از این در دستور کار مسئولین قرار گیرد؛ تا بروز چنین حوادث ناگواری را به حداقل ممکن برساند.

بافت تاریخی منطقه اهواز قدیم همانند دیگر بافت های تاریخی گاهی دچار صوانح بسیار ناگوار از جمله آتش سوزی، تخریب بناهای تاریخی و … بوده که نشأت گرفته از عدم نظارت دقیق و اصولی و همچنین اعطای مجوزهای غیراصولی و غیرکارشناسی می باشد.

بافت تاریخی هر شهر بخشی از هویت، اصالت و حافظه ی مردمان آن شهر محسوب میشود که حفظ و نگهداری آن امری ضروری و حیاتی ست.
عموما در بافتهای تاریخی با مجموعه ای از رویدادها و مکانهای مربوط به آنها مواجه هستیم که در طول تاریخ شکل گرفته و موجبات تعلق خاطر جامعه بومی را فراهم کرده اند.
حس تعلق خاطر جامعه بومی قطع به یقین یکی از مهمترین مؤلفه های مشارکت آنها در حفاظت و همکاری با ارگانهای حامی عدالت اجتماعی و تامین خدمات زیرساختی در بافتهای تاریخی خواهد بود.
از آن‌جاییکه بهسازی و معاصرسازی بافتهای تاریخی در راستای تامین نیاز جامعه بومی، مستلزم اتخاذ سیاست‌ها، وضع قوانین و اجرای ضوابط، هماهنگیهای چندوجهی در حوزه عمران، خدمات، امنیت و بهداشت شهری و نیز ارائه خدمات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی عادلانه به ساکنان این بافتها میباشد، برای انجام هرچه بهتر آن نیاز به یک ارگان هماهنگ کننده و تخصصی است که ایجاد واحد شهرداری بافت در این راستا میتواند نقش بسزایی در پیشبرد اهداف متعالی داشته باشد. این واحد میتواند در کنار اجرای ضوابط و معرفی و ابلاغ آنها به ارگانهای ذی ربط، نقش هماهنگ کننده بین ارگانهایی از قبیل: شهرداری مرکزی، فرمانداری، راه و شهرسازی، اداره آبفا، اداره برق، ثبت اسناد و املاک و … را نیز بازی کند؛ زیرا حفاظت از بافتهای تاریخی و ارزشمند و تامین نیازهای کالبدی و زیرساختی آن به‌تنهایی از عهده یک دستگاه دولتی برنیامده و پیشبرد اهداف آن در زمینه حصول نتیجه، مستلزم تعهد مشترک و هماهنگ بین دستگاه‌های دولتی و اجرایی در حوزه‌های ذیربط در سطوح ملی، استانی و محلی با همراهی و همچنین با مشارکت جامعه بومی و فعالان بخش خصوصی می‌باشد.

بافت تاریخی و ارزشمند اهواز یکی از شش بافت مصوب استان خوزستان و ۱۶۸ بافت تاریخی شناسایی شده توسط وزارت میراث فرهنگی در ایران می باشد که در تاریخ ۹۴/۰۷/۲۷ به تصویب رسیده و ضوابط عمومی حفاظت و صیانت از این بافتها توسط شورای عالی شهرسازی و معماری به تمامی شهرداریها ابلاغ شده است.
لذا براساس بند ۱۲* از اصلاح مصوبه ۹۴/۷/۲۷ ، ابلاغ محدوده تاريخی ۱۶۸ شهر كشور و تعيين رويكردهای كلی حفاظت و احياء محدوده‌های تاريخی- فرهنگی در تهيه ی سند واحد بافت‌های تاريخی- فرهنگی و نیز بر اساس ماده ی ۱۶** از اصل ۱۲۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با موضوع “قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی ـ فرهنگی” مصوب ۹۸/۴/۱۲ ، تشکیل شهرداری بافتهای تاریخی و استفاده از نیروهای متخصص در این امور، امری ضروری تلقی میشود. این در حالی است که در هیچکدام از شش بافت مصوب استان خوزستان شامل: بافتهای تاریخی و ارزشمند دزفول، شوشتر، آبادان، اهواز، بهبهان و رامهرمز، واحدی با عنوان شهرداری بافت، تشکیل نشده و هر روز شاهد تخریب بافتهای ارزشمند و صدور مجوزهای ساخت و ساز مغایر با اصول حفاظت و مرمت، در این بافتها می باشیم. در صورتی که با تشکیل این ارگان در شهرداریهای شهرهای مذکور می توان بسیاری از حوادث را به حداقل رسانده و با ایجاد زیرساختهای لازم و ارائه ی راهبردهای حفاظتی به دستگاههای اجرایی و هماهنگی ِ بین سازمانی علاوه بر حفظ کالبد و منظر، موجبات رضایت شهروندان ساکن در این بافتها را نیز فراهم نمود.

بافت تاریخی کلانشهر اهواز
بافت تاریخی کلانشهر اهواز
بافت تاریخی آبادان
بافت تاریخی آبادان
بافت تاریخی شوشتر
بافت تاریخی دزفول؛ عکاس سعید حسن راشدی
بافت تاریخی دزفول؛ عکاس سعید حسن راشدی

پیوست:

  • بند ۱۲- ضمن تأکيد بر نقش محوري مديريت شهری (شوراها و شهرداری ها)و با توجه به ضرورت ايجاد يک فضاي مديريتی هماهنگ، يکپارچه و با اختيارات جامع و کافی، و همچنين نظر به تاکيد ماده ۱۱۵ قانون برنامه چهارم و آئين‌نامه اجرائی آن، مديريت تخصصی و يکپارچه در امر حفاظت و احياء محدوده‌های تاريخی- فرهنگی متناسب با ظرفيت و توان هر شهر بايستی در دستور کار قرار گيرد.
    ** ماده ۱۶ – سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است با همکاری وزارت کشور و سازمان تدابیر و اقدامات لازم جهت ایجاد ساختار مناسب اداری را در شهرداری های شهرهای دارای بافت تاریخی ـ فرهنگی مصوب انجام دهد.

نجلا درخشانی
محمد نبهان

اشتراک گذاری:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *