تاثیر آموزش دانشگاهی رشته گرافیک در خروجی کانون های تبلیغاتی شهر اهواز

تاثیر آموزش دانشگاهی رشته گرافیک در خروجی  کانون های گرافیک در ایران به رشته ای اطلاق می شود که در کنار فعالیت هنری آن از سیستم نرم افزاری نیز برای تولید آثار بهره می برد. از آنجا که آموزش این رشته  هم در مدارس کشور و هم در بنگاههای تبلیغاتی صورت می گیرد. هدف این مقاله بررسی رونق اقتصادی و دلایل رکود کانون های تبلغاتی در شهر اهواز است. در این مقاله سعی شده است به این پرسش پاسخ داده شود که طراحان شاغل در کانونهای تبلیغاتی از تحصیلات مرتبط این رشته برخوردار هستند یا خیر. همچنین تاثیر آموزشهای گرافیک در خروجی کانون های تبلیغاتی پرسش دیگری است که در مقاله حاضر به آن پاسخ داده می شود. اولین کانون تبلیغاتی دارای مجوز در شهر اهواز، از سال ۱۳۷۴ کار خود را شروع کرده است و در حال حاضر ۱۴۵ کانون دارای مجوز از سوی اداره ارشاد اسلامی خوزستان در اهواز فعالیت می کنند. یافته های این پژوهش  نشان می دهد که از ۱۰ کانون تبلیغاتی انتخاب شده، طراحان گرافیک ۴ کانون دارای تحصیلات گرافیک و ارتباط تصویری، ۲ طراح تحصیلات کامپیوتر و ۴ طراح تحصیلاتی غیر از گرافیک و کامپیوتر دارند. مشکلات اقتصادی و اجبار به اجرای سلیقه مشتری و پایین بودن سواد بصری عموم مردم از یافته های دیگر پژوهش است. فرض پژوهش بر این است که برای متناسب بودن طراحی با اهداف آن نیاز است مجوز کانون های تبلیغاتی فقط به دارندگان تحصیلات گرافیک و ارتباط بصری داده شود.

  روش تحقیق مقاله پیش رو توصیفی-تحلیلی است. داده های مورد نیاز به روش مصاحبه و منابع کتابخانه ای جمع آوری شده است.

لغات کلیدی: گرافیک، طراحی، آموزش، دانشگاه، کانون تبلیغاتی.

پیشینه:

 برای موضوع این مقاله تا کنون پژوهش هایی انجام شده است که به برخی از آن ها اشاره می شود. شماره ۴۶ مجله حرفه هنرمند به موضوع گرافیک و ارتباط بصری اختصاص داده شده است که از میان مقالات موجود در این شماره ۳ مقاله که بیشترین مطالب مورد نیاز برای این پژوهش را دارد انتخاب شده است. صالحی(۱۳۹۲) در مقاله گرافیک دیزاین یا هنرهای بصری بیان می کند طراحان نمی توانند فقط از کلیشه ها و قالب ها ی متداول جامعه پیروی کنند. نیرون(۱۳۹۲) در پژوهش اهمیت طراحی محیطی در زندگی انسانی با اشاره به نیاز جامعه شهری به گرافیک می گوید یکی از عمده ترین مسالی که در دیزاین(طراحی) مطرح است متناسب بودن طراحی با اهداف آن است. سیفی(۱۳۹۲) در مقاله نگاهی به تاریخ گرافیک معاصر ایران گرافیک ایران را در سه دوره قاجار، پهلوی دوم و دوره انقلاب بررسی می کند و بیان می کند گرافیک کامپیوتری طراحی گرافیک را به خود معطوف کرده است که اغلب تولیدات امروزی اجرای چشم فریب بر ایده پردازی قابل دفاع رجحانیت یافته است. عفراوی(۱۳۸۳) در کتاب طراحان گرافیک، کانون های تبلیغاتی و … مراحل کلی فرآیند پروژه های چاپی را در یک نمودار رسم می کند و اظهار می کند در مرحله سفارش، طراحی شامل گرافیک، متن و تصویر است. اسداللهی(۱۳۹۵) در کتاب مبادی مباحث کارشناسی طراحی گرافیک در ارتباط تصویری بیان می دارد در روزگار ما طراحی گرافیک از ملزومات تبلیغات و پیام رسانی است و در جوامع پیشرفته در همه زمیته ها و زوایا ی زندگی حضوری محسوس دارد. احمدی(۱۳۹۳) در کتابی با عنوان از طراحی تا چاپ طراحی را به مرحله تقسیم می کندکه شامل طراحی اولیه یا دستی و طراحی کلی یا طراحی با کامپیوتر است. او می گوید طراحی با کامپیوتر در مقایسه با حالت سنتی وقت کمتری می گیرد. شومه(۱۳۸۵) در کتاب درک رنگ نکات لازم برای طراحان گرافیک را معرفی می کند. امانی(۱۳۸۹) در پایان نامه مقطع کارشناسی با عنوان گرافیک و تبلیغات اظهار می کند اولین کانون آگهی در سال ۱۳۱۶ با عنوان کانون تبلیغاتی زیبا به مدیر مسولی حمزه نعمتی راه اندازی شد و نخستین موسسه تبلیغاتی ایران است. همچنین نیوآرک(۱۳۹۳) بیان می کند طراح گرافیک کسی است که همواره به ماده خود معنا می بخشد و آن را از طریق فرم ها و رمزگان های دیداری همنشین می سازد. هولیس(۱۳۸۱) در کتاب تاریخچه طراحی گرافیک به پیشینه طولانی ارتباط بصری اشاره می کند و می گوید تا اواخر سده ۱۹ آثار گرافیکی صرفا سیاه و سفید بودند و روی کاغذ چاپ می شدند.

مقدمه:

گرافیک دیزاین یا ارتباط تصویری:

در ابتدا نیاز است با توجه به اهمیت موضوع به شناخت و معرفی دو رشته مجزا و متفاوت گرافیک دیزاین۱ و ارتباط تصویری۲ پرداخته شود.

اگر گرافیک را نوعی خصیصه یا صفت معرفی کنیم که کارش کنترل میزان تظاهرات بصری، نظم و روشنی بخشیدن به اطلاعات و پیام ها است می توان پی آن را در عمق غارهای پارینه سنگی و سپس در نمونه های آغازین خط و کتابت در نظر گرفت. اما اگر گرافیک را در چهارچوبی مشخص تر و امروزی تر در نظر بگیریم سابقه آن به مطبوعات با سیستم پیشرفته امروزی می رسد(سیفی،۱۳۹۲: ۳)۳٫ 

برگردان عنوان گرافیک دیزاین به ارتباطات بصری و مترادف گرفتن این دو با هنرهای ارتباطی یکی از مسالی است که در آن اشتباه صورت گرفته است. در این دیدگاه گرافیک به مفهوم به اشتراک گذاشتن سنبل ها برای تولید معانی است که از نقش زدن تصاویر غارها آغاز شده است.(صالحی،۱۳۹۲: ۳۰)۴٫ برنامه درسی رشته گرافیک دیزاین در دانشگاههای که هنرهای ارتباطی را در لیست خود دارند شامل: مطالعات فیلم، رادیو، رسانه های دیجیتالی، گفت مان های سیاسی، ارتباطات میان فردی، ارتباط رسانه ای، بازاریابی، تبلیغات، تلویزیون، مطالعات رسانه ی ای دیجیتال، روزنامه نگاری و عکاسی خبری است. گرافیک دیزاین یک فرآیند خلا و تخیلی است که هنر و تکنولوژی را با هم ادغام کرده تا ایده ها و اطلاعات را با مخاطب در سه حوزه مرتبط با هم به اشتراک بگذارد. این سه حوزه شامل دیزاین چاپی، دیزاین متوالی و دیزاین تعاملی است.(همان:۳۱). این در حالی است که هنرهای ارتباطی مطالعه و شناسایی کیفیت های رشته های علمی و فن آوری است که ما را قادر می سازد تا با بصیرت و بینایی اسلوب خلق کنیم و ارتباط برقرار کنیم(همان:۳۲). ارتباط بصری در وسیع ترین معنای خود پیشینه ای طولانی دارد. زمانی که انسان اولیه برای یافتن غذا به شکار می رفت و رد پای شکار را در غار تشخیص می داد. با این توصیف تاریخ ارتباط به واسطه تصویر را می توان به نقاشی های درون غارنشینی برگرداند که انسان اولیه با نگاه کردن به یک علامت بصری و نه علامت گرافیکی خود حیوان را می دید(هولین،۱۳۸۱: ۱۵)۵٫

نقش گرافیک چیست؟

-هویت نمایی(identification) که هویت یا مکان موضوع را مشخص می کند. مثل طراحی لوگو یا طراحی پرچم.

-اطلاع رسانی(information) برای رساندن اطلاعات و دستر العمل ها و ارتباط بین اشیا با یکدیگر، همانند تابلوهای راهنمایی و رانندگی.

-عرضه و تبلیغات که شامل پوستر، بنر، تراکت و…(هولین، ۱۳۸۱،ص۲۰). 

نیاز به طراحی گرافیک:

گرافیک محیطی به عنوان بخشی از جامعه شهری در شیوه تعامل انسان با فضای زندگی او برای برآورده کردن خواسته هایش موثر واقع می شود. وقتی طراح با فرهنگ و روحیات مردم جامعه آشنایی عمیق داشته باشد به آسانی می تواند با بیانی روشن و آشنا ارتباط ساده و عمیقی را با مخاطب برقرار کند(اسدالهی،۱۳۹۵: ۱۲)۶٫ در روزگار ما طراحی گرافیک از ملزومات تبلیغات و پیام رسانی است در جوامع پیشرفته در همه زمینه ها و زوایای زندگی حضوری محسوس دارد(همان:۱۳). 

رنگ به عنوان یک ابزار قدرتمند در این بخش معرفی می شود. رنگ یک زبان بصری پیچیده است که علاوه بر اهمیت در فروش در صنعت دیزاین کاربردهای فراوانی دارد. رنگ شناسانگر است و امکان تشخیص و انتخابهای فوری را بین اجسامی که اندازه و شکل یکسانی دارند، فراهم می کند. صورت حسابهای پرداخت نشده در زونکن قرمز و پرداخت شده ها در زونکن سبز نگهداری می شوند.رنگ ها خاصیت ربط دهندگی دارند. پیش پا افتاده ترین کارها و چیزها در زندگی با ربط دادن آنها به رنگ ها شناسایی می شوند(شومه،۱۳۸۵: ۱۱۱)۷٫ در بخش میدانی پژوهش حاضر مصاحبه شوندگان اظهار کردند سلیقه مشتری در انتخاب رنگ یکی از موارد سخت کار طراحی آنهاست. سلیقه مشتری که از قواعد و اصول رنگ در چاپ بی اطلاع است بیشترین سردرگمی را برای طراح ایجاد می کند( عموری،۱۳۹۸)۸٫

طراح گرافیک کیست؟

 طراح گرافیک کسی است که جایگاه خود را میان این دو پرسش انتخاب می کند آیا او باید فراتر از اهداف معمولی تعیین شده از سوی سفارش دهنده حرکت کند و فرایندی را نتخاب کند که به دنبال تولید یک اثر منحصر به فرد است و خطر شکست را بپذیرد یا اینکه قید آخرین یافته های نو را بزند و با اتکا به شعور خود کار کند(نیوآرک،۱۳۹۳، : ۱۸)۹ریچارد هولین طراح و تاریخ نگار، طراحی گرافیک را نوعی زبان با دستور زبانی غیرقطعی و واژگانی پیوسته و در حال گسترش می داند(همان: ۱۹). فراسکار معتقد است طراحانی چون ال لیستیزکی و شویترز و تاثیر آنها را بر توسعه بصری طراحی گرافیک نادیده نمی گیرد ولی معتقد است که آنان اهمیت رویکرد زیبایی شتاسانه خود را تا به آن حد بالا برده اند که بعضا اتصال ارتباطی با مخاطب عادی خود را از دست داده اند. فراسکارا ضمن تایید این که دیزاینرها نمی توانند فقط از کلیشه ها و قالب ها ی متداول جامعه پیروی کنند، مطرح می کند آنها همچنین نمی توانند رمزگان عموم مردم را در نظر نگیرند. آنها باید با عموم کار کنند و زبان بصری و مفهومی آنها را تا جایی که ممکن است بدون شکستن اتصال ارتباطی بهبود بخشند(صالحی،۱۳۹۲:۲۸) یکی از مهمترین سوالاتی که در حوزه گرافیک مطرح می شود این است که وطیفه طراح گرافیک چیست؟ آیا او می بایست به دنبال خلق آثار شخصی باشد که از لحاظ بعد زیباشناسانه مطرح هستند یا وفادار به مساله بصری ای باقی بماند که سفارش گرفته است؟  

سابقه گرافیک در ایران و خوزستان:

در نگارش تاریخ طراحی گرافیک در ایران آن را در دو بخش سنتی و معاصر مورد بررسی قرار می دهند. سنتی ازآغاز تاریخ هنر تا دوران چاپ ماشینی است و معاصر از دوران تکثیر مکانیکی شروع می شود تا امروز ادامه دارد. از آنجا که ماهیت امروزی گرافیک ریشه در مفهوم دیزاین دارد و این مفهوم از زمان راه اندازی اولین بنگاه های تبلیغاتی(دهه ۱۳۰۰شمسی) و دانشکده های آموزش گرافیک(دهه ۱۳۴۰ شمسی) در ایران شروع شده است، پیشینه طراحی گرافیک در ایران به حدود ۵۰ تا ۸۰ سال می رسد و در حال گذران دوران طفولیت خود است(سیفی،۱۳۹۶: ۳). اولین کانون آگهی در سال ۱۳۱۶ با عنوان کانون تبلیغاتی زیبا به مدیر مسوولی حمزه نعمتی راه اندازی شد و نخستین موسسه تبلیغاتی ایران است که به طور رسمی به عضویت اتحادیه موسسات تبلیغاتی انگلستان و اتحادیه بین المللی تبلیغات ایالات متحده درآمد(امانی، ۱۳۸۹: ۱۹  )10.

در استان خوزستان ۱۴۵ کانون تبلیغاتی دارای مجوز فعالیت می کنند. اولین کانون تبلیغاتی نیز در سال ۱۳۷۴ در اهواز و با نام کاروکسین کار خود را آغازکرده است(سازمان ارشاد اسلامی اهواز). با توجه به مشاهدات نگارنده و مصاحبه های میدانی با طراحان گرافیک شهر اهواز می توان گفت که علاوه بر فعالیت کانون های تبلیغاتی دارای مجوز در شهر اهواز، کانون ها و مکان های دیگر نیز با ارایه طراحی گرافیک در رفع نیاز بازار در حال دریافت سفارش هستند. ارجمندی(۱۳۹۸) صاحب اولین چاپخانه در استان خوزستان است که اظهار می کند کار خود را در سال ۱۳۰۴ و با یک طراح و یک مدیر آغاز کرده است. بعد از گذشت چندین سال ۶ نفر در چاپخانه مشغول به کار شدند. او رشد تکنولوژی را از عوامل رکود طراحان معرفی می کند. در حال حاضر رشد بی روییه کانون های تبلیغاتی در شهر اهواز و رشد تکنولژی که موجب شده است سازمانها و ادارات با تجهیز شدن به سیستمهای چاپ، زمینه رکود اقتصادی طراحان گرافیک را فراهم بیاورند. در ادامه روند دریافت مجوز تاسیس کانون تبلیغاتی بررسی می شود:

راهنمای دریافت مجوز تاسیس کانون های تبلیغاتی:

۱-ارایه تقاضانامه به ادارهفرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان محل سکونت.

۲- ۶ قطعه عکس

۳- تصویر برابر با اصل آخرین مدرک تحصیلی

۴-تصویر برابر اصل شناسنامه

۵-تصویر برابر اصل کارت پایان خدمت

۶-گواهی عدم سو پیشینه

۷-گواهی سابقه فعالیت موثر در کانونهای تبلیغاتی

۸-تکمیل فرم محرمانه

۹-فرم های ۱۳ برگی مشخصات

۱۰- تعهدنامه مدیر مسول کانون صادرکننده گواهی و تصویر پروانه فعالیت کانون مذکور تایید شده توسط اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان

۱۱-نمونه کارهای مورد تایید و مهمور به مهر کانونهای محل فعالیت.

شرایط اختصاصی متقاضی:

صاحب امتیاز، اشخاص حقیی و مدیرعامل لازم است فاقد پیشینه موثر کیفری بوده و مشهور به فساد اخلاقی نباشد.

شرایط مدیر مسول:

تابعیت ایرانی

اهلیت قانونی

دارابودن دیپلم کامل متوسطه و داشتن حداقل ۵ سال سابقه کار موثر در امور تبلیغات با تایید کمیته سازمان های تبلیغات با مدرک تحصیلی معادل لیسانس در رشته های مدیریت بازرگانی و اقتصاد بازرگانی، روابط عمومی، بازاریابی و تبلیغات یا علوم اجتماعی با کلیه گرایش ها.

عدم اشتغال در وزارتخانه ها، موسسات و شرکتهای دولتی یا شهرداری ها.

مراحل کلی فرآیند پروژه های چاپی:

 این فرآیند شامل سه مرحله 

۱- پیش از چاپ

۲-چاپ

۳-بعد از چاپ(احمدی،۱۳۹۲: ۲۴).

با توجه به موضوع پژوهش حاضر مرحله پیش از چاپ مورد نظر است. در این مرحله بنا بر سفارش مشتری طراحی آغاز می شود که شامل گرافیک، متن و تصویر است. با توجه به جمع آوری داده ها در بخش میدانی به طور تصادفی ۱۰ کانون تبلیغاتی در مرکز شهر اهواز انتخاب شده است. ۴ کانون تبلیغاتی دارای رشته تحصیلی گرافیک و ارتباط تصویری هستند. ۲ طراح فارغ التحصیل رشته کامپیوتر هستند و اطلاعات مورد نیاز رشته گرافیک را به صورت تجربی آموزش دیده اند. ۴ کانون دیگر نیز ذارای رشته تحصیلی غیر مرتبط با گرافیک و کامپیوتر هستند.

در پاسخ به پرسش دوم این پژوهش ۸ طراح کانون های تبلیغاتی مورد پژوهش اعلام کردند طرح انتخابی مشتری و نیاز بازار را برای خلق طرح مورد نظر پیشنهاد دادند.۲ طراح دیگر دخیل دادن آموزشهای دانشگاهی رشته خود را بعد از ارایه توضیحات لازم برای مشتری و در رنهایت تحویل طرح مورد بول مشتری را در روند کار طراحی خود اعلام کردند. می توان گفت هر ۱۰ طراح انتخاب شده بیان کردند حاضرند به خاطر از دست ندادن مشتری ایده و طرح انتخاب شده را اجرا کنند حتی اگر اشتباه باشد.

نتیجه گیری:

یکی از حوزه های طراحی گرافیک، حوزه طراحی هویت سازمانی است. هویت سازمانی یک ابزار استراتژیک برای رسیدن به هدف ها و چشم اندازهاست. در واقع هویت سازمانی ویژگی هایی است که سازمان را متمایز و تشخیص پذیر می کند. بنابرین اگر قرار است هویت یک مزیت رقابتی باشد، به نظر می رسد تصویری که مشتریان از سازمان دارند می توانند از اهمیت زیادی برخوردار باشد(اسداللهی، ۱۳۹۵: ۱۰۶). در خصوص کانون های تبلیغاتی می توان به این نتیجه رسید که متناسب بودن طرح با اهداف از عمده ترین مساله یک طراح است که در نهایت طرحی را تایید می کند که با اقتضاهای مطرح در فرایند طراحی هماهنگ می شود. اگر تنها بر ابعاد زیبایی شناسی و سبک بصری تاکید شود مانند آن چه در بعضی از آثار گرافیکی به چشم می خورد، طراحی قادر به پیش برد اهداف دیزاین نخواهد بود. با توجه به داده های پژوهش حاضر رکود اقتصادی، رشد بی رویه کانون های تبلیغاتی مجوز دار در شهر اهواز، گسترش استفاده از کامپیوتر در ادارات و سازمانها در بخش طراحی گرافیک و اعطای مجوز فعالیت کانون تبلیغاتی به افرادی که مدرک مرتبط با ارتباط تصویری دارند باعث شده است تا کار و خروجی کانون تبلیغاتی به طرحی شتاب زده و متناسب با سلیقه مشتری پیش ببرد. از طرفی بنا بر گفته طراحان و فارغ التحصیلان رشته گرافیک و ارتباط تصویری، فارغ التحصیلان این رشته ها نباید در نهایت فقط به طرف کانون های تبلیغاتی کشیده شوند. نیاز ادارات و سازمانها به کارشناس گرافیک در کنار یک کارشناس ارتباطات در روابط عمومی می تواند این بخش از ارگان را که همانند قلب خانه ویترین و ورودی خانه است را فعال و هدفمند کند.

پی نوشت:

۱-گرافیک دیزاین: فرآیند ارتباط بصری و حل مساله ازطریق تایپ.

۲-ارتباط تصویری: هنری که به وسیله چاپ قابل انتشار است.

۳-مهدی سیفی(۱۳۹۲)، نگاهی به تاریخ گرافیک ایران، نشریه هنرهای تصویری هنرمند، ش ۴۶، ص۳

۵-ریچارد هولین(۱۳۹۲)، تاریخ طراحی گرافیک، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

۶-مصطفی اسداللهی(۱۳۹۵)، مبادی مباحث کارشناسی طراحی گرافیک در ارتباط تصویری، انتشارات فاطمی.

۷-لیندا هرتز شومه(۱۳۸۵)، درک رنگ، مترجم میثم هدایت، نشر یساولی.

۸-مصاحبه مالف با علی عموری، اهواز ۷ آذر.

۹-کویینین نیوآرک(۱۳۹۳)، طراحی گرافیک چیست، مترجم مرجان زاهدی.

۱۰-مریم امانی(۱۳۸۹)، گرافیک و تبلیغات، پایان نامه مقطع کارشناسی دانشکده شهید چمران اهوازشاخه شوشتر، بهار ۱۳۹۸،ص۱۹٫

۱۱-آقای ارجمندی(۱۳۹۸)، مصاحبه مالف، اهواز ۲۰آذر.

۱۲-مهدی احمدی(۱۳۹۲)، ازطراحی تا چاپ، نشر نوردال، ص۲۴٫

منابع:

  • -سیفی، مهدی(۱۳۹۲)، نگاهی به تاریخ گرافیک ایران، نشریه هنرهای تصویری هنرمند، ش ۴۶، ص۲-۲۴٫
  • -صالحی، سودابه(۱۳۹۲)، گرافیک دیزاین یا هنرهای ارتباطی، نشریه هنرهای تصویری هنرمند، ص ۴۶٫
  • -هولین، ریچارد(۱۳۹۲)، تاریخ طراحی و گرافیک،  انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • اسداللهی، مصطفی(۱۳۹۵)، مبادی مباحث کارشناسی طراحی گرافیک در ارتباط تصویری، نشر فاطمی.
  • -شومه، لیندا هرتز(۱۳۸۵)، درک رنگ، مترجم میثم هدایت، نشر یساولی.
  • -نیوآرک، کوینین(۱۳۹۳)، طراحی گرافیک چیست، مرجان زاهدی،نشر.
  • -امانی، مریم(۱۳۸۹)، گرافیک و تبلیغات، پایان نامه مقطع کارشناسی هنرهای تجسمی دانشکده شهید چمران اهواز شاخه شوشتر، بهار ۱۳۸۹٫
  • -احمدی، مهدی(۱۳۹۲)، از طراحی تا چاپ، نشر نوردال.تاثیر آموزش دانشگاهی رشته گرافیک در خروجی  کانون های تبلیغاتی شهر اهواز

اشتراک گذاری:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *