تاثیر طلاق والدین بر تربیت کودکان

طلاق فرایندی است که به زندگی زناشویی رسمی یک زن و مرد و به عبارتی یک پدر و مادر خاتمه می دهد. آثار روانی طلاق بر روی کودکان بقدری گسترده و جدی است که نمی توان از تأثیرات شوکه کننده آن به سادگی گذشت .تأثیرات کوتاه مدت و دراز مدت طلاق بر روی کودکان متفاوت است.به سن و سال کودک ، سطح درک ومهارتهای مقابله ای وی ، نوع روابط خانوادگی قبل از طلاق و حمایت و پشتیبانی والدین ، خانواده ها و اطرافیان از وی بعد از طلاق بستگی دارد . اهمیت این پژوهش بیانگر این است که چنانچه دنیای ایده آل وجود می داشت ، کودکان در خانواده های دو والدی (پدر و مادر) نسبت به کودکانی که در خانواده های تک والدی (پدر یا مادر) به سر می برند ، از رشد و پرورش بهتری برخوردار بوده اند.

مقدمه 

خانواده کوچکترین واحد اجتماعی است که ثبات یا ناپایداری اش بر اعضای خانواده و جامعه اثر می گذارد و فروپاشی این واحد کوچک گاه چنان اثر عمیقی بر فرزندان دارد که باورکردنی نیست.گذشته از اثراتی که طلاق بر زوجین می گذارد در مواردی که زوجین دارای فرزندانی هستند ، اثرات آن گریبان آن ها را نیز می گیرد ، حتی می توان گفت فرزندان از این پدیده بیشترین ضربه را متحمل می شوند.

خانواده سازنده ی نسل آینده ی اجتماع و رابط فرهنگ حال و گذشته و آینده است . حضور والدین در خانواده محیطی پر از عاطفه برای فرزندان فراهم می کند . اگر محیط خانواده توأم با تفاهم و همکاری باشد و مناسبات نه به شیوه ی مستبدانه یا بی قید و شرط ، بلکه مبتی بر آزادی منطقی ، عقلانی و احترام به یکدیگر بنا شده باشد ، می تواند نقش مهمی در سلامت روانی و رفتاری فرزندان به ویژه کودکان ایفا کند. اما این محیط پر از گرمی و عطوفت یک دشمن قوی به نام طلاق دارد. پس از جدایی پدر و مادر ، محیط امنی که برای سکونت کودکان و برای پاسخگویی به احتیاجات اساسی آن ها ایجاد شده بود در هم می ریزد. فرزند به محیطی مملو از محبت نیاز دارد تا در آن بتواند به ابراز وجود پرداخته، پس از کسب آزادی و استقلال ، فلسفه ی زندگی خود را تدوین کند. بدیهی است هرگونه اختلالی در ارضای این نیازها می تواند کودکان را به ندرت به سوی جرم و انحراف سوق دهد .

خانواده همانند عمارتی است که زن و شوهر ستونهای آن را تشکیل می دهند و فروریختن هر ستون، استحکام و استواری عمارت را دچار تزلزل و گسستگی می کند.فرزند می تواند به مثابه ی روح خانواده تصور شود که در سایه ی او محیط خانواده از گرمی و عشق بیشتر برخوردار می شود. وجود فرزند ، مرواریدی است که مایه ی جلال و رونق خانواده می گردد . بر پدر و مادر لازم است تا با ازخود گذشتگی و ایثار،این شمع دل افروز را گرمی بیشتر بخشیده و به اتفاق از خاموشی و سردی آن جلوگیری کنند. طلاق هرگز پدیده ی دلپسند و زیبایی نبوده و نیست. فراموش نکنیم که طلاق یک فاجعه است و ضمن تخریب بنیاد خانواده به کودکان طلاق و نسل آینده ناشی از جریان خسران جبران ناپذیری وارد می سازد که اگر جلوی این خسارت گرفته نشود ، جامعه دچار مشکلات جدی خواهد شد . بنابراین باید تا حدامکان از وقوع طلاق که آفت بنیاد خانواده است پرهیز کرد تا از عوارض ناشی از آن بر جامعه و به ویژه آثار شدید روحی آن بر فرزندان که بسیار ناهنجار و نامطلوب است جلوگیری شود تا اینکه کودکان قربانیان بلافصل طلاق والدین خود نگردند.

پیشینه ی پژوهش 

تاکنون تحقیقات و پژوهش های فراوانی در خصوص آگاهی از پیامدها و عوارض طلاق در فرزندان انجام شده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم :

مقاله “طلاق و آسیب های آن بر کودکان”از زهره علی آبادی و سید احمد جلیلی راد (۱۳۹۳) ، که در این مقاله با هدف آسیب شناسی پدیده طلاق والدین ، تاثیر آن از جنبه های مختلف بر زندگی و روان کودکان مورد بررسی قرار گرفته است.

مقاله”مسائل طلاق در ایران و مداخلات مربوطه”از حسین یحیی زاده و محبوبه حامد(۱۳۹۴) ، که در این مقاله ، پژوهش های داخلی مربوط به حوزه ی فرزندان طلاق –  که در مجلات علمی پژوهشی داخلی به چاپ رسیده اند – مورد تحلیل قرار گرفته ، و نهایتا ۲۰ مقاله بدست آمده و مورد بررسی قرار گرفته است.

مقاله”تأثیر طلاق والدین بر زندگی فرزندانشان”از سعیده منصوری و پروین سالاری(۱۳۹۴) ، که در این مقاله هدف پژوهش بررسی تاثیر طلاق والدین بر زندگی فرزندانشان می باشد. روایت این مقاله واقعی و بر اساس مشاهده ازجلسات کارورزی ۱رشته علوم تربیتی شکل گرفته است. و اهداف ویژه آن عبارتند از: تاثیر طلاق والدین بر تعاملات اجتماعی، سلامت روان و رفتار، ویژگی های شناختی، وضعیت جسمانی و عملکرد تحصیلی فرزندان.

مقاله”شوک پس از طلاق و اثر جدایی والدین بر فرزندان” از مهناز اخوان تفتی(۱۳۷۸) ، که این مقاله به تأثیرات کوتاه مدت و دراز مدت طلاق بر روی کودکان می پردازد.

مقاله”مقایسه ی میزان عزت نفس و سلامت روان در فرزندان طلاق و بهنجار” از طیبه شاهسوند بغدادی و سیما طاووسی جونکی(۱۳۹۴) ، که هدف از این پژوهش پی بردن به میزان عزت نفس و سلامت عمومی در دانش آموزان طلاق است.

مقاله”بررسی آثار و پیامدهای طلاق بر خانواده و جامعه” از ساره نظری(۱۳۹۴)،که هدف از این مقاله بیان پیامدها و آثار طلاق بر خانواده و سپس جامعه می باشد.

سؤال پژوهش

طلاق والدین چه تأثیری بر روح و روان کودکان می گذارد ؟

طلاق والدین چه تأثیری بر زندگی کودکان می گذارد ؟

وظیفه ی والدین بعد از طلاق چیست ؟

چه عواملی سبب می شوند که تأثیر طلاق بر زندگی کودکان کاهش یابد ؟

فرضیه پژوهش

الف) طلاق والدین بر کودکان (۶ تا ۱۲سال )  تأثیر بیشتری می گذارد.

ب)طلاق والدین بر روی پسران تأثیر بیشتری می گذارد.

ج)والدین بعد از طلاق می توانند با یکدیگر همکاری کنند و آثار منفی و مخرب طلاق را برای کودکان خود کاهش دهند.

د)طلاق والدین بر کودکان علاوه بر تأثیرات کوتاه مدت ، تأثیرات بلند مدت  نیز می گذارد به طوری که تا آخر عمر درگیر این تأثیرات هستند.

روش پژوهش

با توجه به اینکه جامعه آماری پژوهش حاضر، مقاله های علمی پژوهشی موجود است و هدف از مطالعه حاضر بررسی موضوعات موردتوجه در حوزه اثرات طلاق بر کودکان و تحلیل و یکپارچه سازی تحقیقات صورت گرفته در این زمینه است. روش تحقیق مناسب این پژوهش،روش توصیفی تحلیلی است .گستره ی مطالعاتی این پژوهش نیز شامل مدارک پژوهشی موجود (مقالات ،پایان نامه ها و …) در زمینه ی موضوع تحقیق است و اطلاعات موردنیاز به شیوه ی کتابخانه ای گردآوری شده است.  

سن فرزندان طلاق 

بیشتر والدین در حال طلاق نسبت به واکنش کودکانشان از جدایی و طلاق بسیار نگرانند. آنها می خواهند بدانند که “آیا کودک من سالم و شاداب بزرگ می شود؟”

جامعه شناسان و روان شناسان در حال فراهم کردن اطلاعات معتبری در مورد آثار طلاق بر کودکانند. پژوهش ها نشان می دهد تأثیر طلاق بر کودک به سن او هنگام وقوع طلاق نیز به عوامل همچون جنس، شخصیت و میزان اختلاف و نزاع بین والدین و درجه ی حمایت بستگی دارد . 

در مورد آثار طلاق بر کودکان کمتر از ۲ یا ۳ ساله ، اطلاعات چندان زیادی در دسترس نیست . کودکان کم سن و سال همیشه از طلاق و جدایی والدین خود صدمه نمی بینند. با این حال اگر از رابطه ی نزدیک بین دو کودک و پدرو مادر لطمه ببینند ، ممکن است موجب بروز مشکلاتی برای آنها شود. در صورت عدم توافق والدین در مورد سرپرستی و قیمومیت کودک برای فرزند مشکلاتی در بر خواهد داشت زیرا چنین کودکانی با تجربه ی نزاع و اختلاف بین والدین خود ، نمی توانند خوب رشد کنند. ممکن است نوزاد ، اختلاف میان پدر و مادر را به خوبی درک نکند ، ولی به تغییرات ایجاد شده در میزان رفتار و حالتهای پدر و مادر واکنش نشان دهد . امکان دارد آنها اشتهای خود را در غذا خوردن از دست داده یا دچار سوءهاضمه شدید و دلهره شوند.

کودکان پیش دبستانی

کودکان ۳ تا ۵ ساله بیشتر اوقات می پندارند باعث طلاق والدین خود شده اند . به عنوان مثال ممکن است فکر کنند چنانچه در وقت معین ، شام خود را صرف می کردند یا تکالیف روزانه خود را در موقع و درست انجام می دادند، پدر از خانه دور نمی شد!کودکان پیش دبستانی ممکن است ترس از این داشته باشند که تنها بمانند یا به طور کلی طرد شوند.آنها ممکن است رفتار بچه گانه خود را نشان دهند،برای مثال پتو یا اسباب بازی های کهنه و قدیمی خود را بخواهند و بهانه گیری کنند و ممکن است قبول نکنند که همه چیز تغییر یافته یا ممکن است تنها مانده و یا افسرده یا عصبانی شوند.به طور کلی ممکن است به امنیت و با یک بزرگسال زیستن نیاز داشته باشند،ممکن است از خود رفتاری پرخاشگرانه و جسورانه بروز دهند.

کودکان دبستان

پذیرش طلاق والدین برای کودکان در سن و سال دبستان در مقایسه با کودکان کوچک تر یا بزرگ تر از آنها دشوارتر است. آنها ممکن است غم و اندوه،خجالت و شرم،رنجش،احساس عدم وفاداری و عصبانیت شدید خود را تحمل نمایند.

توانایی آنها جهت شرکت فعالانه در بازیها و کارهایی که سایر کودکان هم سن و سال آنها انجام می دهند ممکن است به آنها در تحمل اوضاع نابه سامان خانوادگی شان کمک نمایند.کودکان در این سن و سال امیدوارند که والدینشان دوباره پیش آنها بازگردند. کودکان دوره ی ابتدایی ممکن است خود را از سوی پدر یا مادری که آنها را ترک کرده اند، جدا و رانده شده بدانند.

بعضی از کودکان چنانچه مجبور به قبول کارهای روزانه و مواظبت از برادر و خواهر کوچک خود باشند ممکن است احساس کنند که وارد سن بزرگسالی شده اند.

یاری رساندن به کودکان در سازش با مسأله طلاق 

اگرچه طلاق خوشایند نیست ولی در میان گذاشتن مسأله جدایی و طلاق با کودکان خود رابطه ی والدین را با آنها تقویت خواهد کرد و این مسأله نیز اعتماد آنها را حفظ خواهد نمود. باید با اطمینان به اطلاع کودکان رسانده شود که آینده برای آنها چه مسایلی را دربرخواهد داشت وباید بدانند که رابطه آنها با هردو والدین خود چگونه خواهد بود.به حداقل رسانیدن اختلاف و نزاع بین والدین پس از طلاق می تواند به رشد کودک کمک نماید. توافق بین والدین در مورد نظم و تربیت کودک علاوه بر عشق و حمایت از طرف هر دو والدین،احساس آسایش و رفاه و عزت نفس را در کودک بالا می برد.

کودکان در تمام سنین تصور می کنند که والدینشان دوباره آشتی خواهند کرد و دوباره پیش آنها برخواهند گشت. بنابراین در مورد نتیجه ی طلاق با کودکان خود به روشنی صحبت کنید و همچنین آنها را نسبت به تلاش خود در بازگرداندن و آشتی مأیوس کنید.

در بیشتر موارد دو یا چند سال طول می کشد تا کودکان خود را با طلاق والدین وفق دهند.والدین باید با عشق خود،درک و تماس نزدیک با کودکان،آنها را برای سازگاری مناسب و آماده شدن جهت ایجاد زندگی مفید در بزرگسالی کمک کنند.

مهمترین عوامل بحران ساز برای کودکان در طلاق 

۱-جنسیت

پسران بیشتر از دختران در معرض خطر قرار دارند .اصولا به این علت بیشتر سرپرستی ها به پدران واگذار می شود.این مسأله مشکل ایجاد می کند زیرا والدین هم جنس کودکان یعنی پدر چندان در منزل نمی ماند،تا نقش کامل الگوپذیری برای پسر را داشته باشد و همین امر شرایط سازش با طلاق را مشکل تر می سازد.

۲-سن

کودکان کم سن و سال به علت وجود محیط آشفته ی ناشی از طلاق و فقدان والد که دیگر در منزل نمی ماند در کوتاه مدت در معرض بحران و خطر قرار می گیرند.کودکان کم سن و سال کمتر می توانند تمام دگرگونیهای ناشی از طلاق را بپذیرند و احساسات آنها نسبت به طلاق والدینشان بیشتر تحت تأثیر قرار می دهد.

۳-وضعیت اجتماعی_اقتصادی

شرایط و معیار زندگی پس از طلاق به شکل عجیبی تغییر می کند.پول کمتر ممکن است برای تحقق نیازهای کودکان کفایت نکند. هرچه کودک بیشتر درگیر اختلافات و نزاع های خانوادگی می شود توقع خود را پایین تر می آورد و همچنین در این حالت کودک مسایلی چون سردرگمی ، پریشانی ،عقب افتادگی ، عصبانیت و اختلافات ناشی از عدم تعهد و وفاداری را بیشتر تجربه می کند.    

آثار کوتاه مدت طلاق بر کودکان

اگر از سوی هریک از والدین مراقبت جدی برای بهبود روابط بین طرف غیرمسؤول و سرپرست و کودک صورت نگیرد،ممکن است کودک احساس کمبود و حتی طرد شدن را داشته باشد.به طور تقریبی همه بر این باورند که طلاق برتمام کودکان خانواده در یک مقطع زمانی تا حدی تأثیرگذار است.برخی از آثار طلاق بلافاصله پس از طلاق و جدایی ظهور می کند و بعضی از این آثار در نخستین سال طلاق افزایش یافته و آن گاه روبه کاهش و زوال می رود.حتی به عنوان مثال کوکان تقریبا ناگزیرند بار مسؤولیت بیشتری را تحمل نمایند و احساس مراقبت و توجه کمتری را از سوی والدین خود داشته باشند.چون ممکن است زمانی که ازدواج پایان می یابد،به ویژه چنانچه با نزاع و خشونت همراه شود ، والدین در عواطف عمیق خود نسبت به فرزندان در درازمدت احساس زوال و رکود داشته باشند به طوری که مسؤولیت اختیاری و داوطلبانه ی آنها فروکش کند.

عامل دیگر این است که والد غیرمسئول و غیرسرپرست،معمولا پدر،مایل است که به تدریج در سالهای پس از طلاق از مسؤولیت خود نسبت به کودک چه از لحاظ جغرافیایی و چه ازعاطفی شانه خالی کند.ایجاد یک رابطه ی روبه بهبود یعنی بهتر پدر-فرزندی در دراز مدت ضروری است.بدون چنین ارتباطی،ممکن است کودکان دچار کمبود عاطفی و پریشانی و آشفتگی گردند.ممکن است جنس والد سرپرست در تعیین میزان آثار طلاق در کودکان نقش مهمی را ایفا کند.مدارک و شواهدی موجود است که کودکان مایلند که مشکلات بیشتری ایجاد کنند چنانچه تحت سرپرستی والد جنس مخالف خود قرار گیرند نسبت به زمانی که با والد هم جنس خود زندگی کنند.

نزاع بین والدین تأثیر مستقیم و مؤثری را بر عملکرد کودکان دارد.اصولا هرچه نزاع بین والدین طلاق گرفته شدیدتر باشد،تعداد و میزان مسایل و مشکلاتی که کودکان تجربه خواهند کرد بیشتر است.بسیاری از این آثار کوتاه مدت ممکن است در ایجاد آثار دراز مدت که بعدها ظاهر می شود دخالت داشته باشد. شدت و دوام هر مسأله ممکن است توسط این ویژگیهای مرتبط،تأثیر مثبتی را در ارتباط با کنارآمدن با طلاق داشته باشد :

۱-توانایی والدین در حل اختلافات،نزاع و خشم پس از طلاق

۲-توانایی والد سرپرست جهت آغاز موفقیت آمیز نقش والدین

۳-توانایی والد غیرسرپرست وغیرمسؤول جهت حفظ رابطه ی رضایت بخش متقابل با کودک

۴-ویژگی های شخصیتی کودک و توانایی در ایجاد مهارتهای کنترل کننده

۵-توانایی کودک جهت یافتن و استفاده از سیستم های حمایتی

۶-پاسخ های کاهش دهنده ی افسردگی و خشم توسط کودک

۷-سن و جنس کودک

آثار دراز مدت طلاق

برخی آثار طلاق به طور کامل پابرجا و ثابت باقی می ماند ، حتی زمانی که شرایط وسیع و متعدد پیش از طلاق مورد توجه قرار گیرد.

پس از طلاق کودکان به طور نسبی وضع بهتری پیدا می کنند ولی به علت احساسات نفی شده در ضمیر ناخودآگاه خود، احساسات مربوط به طلاق ممکن است در یک برهه ی زمانی در زندگی آنها بروز نماید. این یک پاسخ معوقه است.مشاوران حرفه ای بیان می کنند که انواع تجارب شوک آور کودکی ممکن است در ضمیر ناخودآگاه بازگشت نماید، به عنوان مثال توهین جنسی یا خشونت فیزیکی ممکن است چندین سال فراموش شود ولی در یک مقطع زمانی بعدها در بزرگسالی تظاهر کند.همین حالت در مورد ضربه و شوک ناشی از طلاق صادق است. پژوهشی  در مورد کودکانی که ۵ الی ۱۰ سال از مدت زمان طلاق والدینشان گذشته ،صورت گرفته است که به بیان نکات ذیل می پردازد(waller stein 1985): 

۱-استمرار خشم از والدینی که آغازگر طلاق بوده اند.

۲-شدت علاقه به عدم حضور یکی از والدین یا شدت علاقه نسبت به دیدن یکی از آنها.

۳-یک نوع احساس غم و اندوه فراوان در مورد طلاق والدینشان همچنان به قوت خود باقی است.

۴-کاهش آرامش و رفاه روانی ناشی از جدایی والدین.

۵-رضایت ضعیف و کمرنگ از زندگی.

۶-ضعف طولانی در تمام عمر خود نسبت به تجربه ی خسارت و فقدان ناشی از طلاق.

۷-خشم،رنجش،عداوت و کینه.

۸-احساسات،خاطرات در ارتباط با طلاق والدین که همراه با نگرانی جدید هنگام رسیدن به دوره ی بزرگسالی.

۹-ترس از تنها ماندن،ترک شدن ، صدمه دیدن و عدم ملاقات و طرد شدن

۱۰-کودکان طلاق احتمال پیش آمدن طلاق را در بزرگسالی خویش بیشتر در ذهن دارند.

۱۱-سستی در توانایی ایجاد تداوم و حفظ روابط حمایتی و برقراری روابط دیدارهای دوستانه.

۱۲-برقراری روابط جنسی زودرس،ازدواج و بچه دار شدن زود هنگام.

در این پژوهش همچنین کودکانی که خود را با شرایط طلاق کاملا وفق داده بودند مورد سؤال قرار گرفتند که دارای ویژگی های ذیل هستند:

۱-رابطه ی مادر-فرزندی با احترام متقابل و باملاحظه ای بوده و از وجود مادری که زندگی خود را شناخته و دارای«خانه و زندگی»بوده برخوردار است.

۲-کودکانی که برای زندگی کردن پیش پدر خود رفته بودند،روابط مشابهی با پدر خود داشتند.پدر شغل حرفه ای خود محدودیتی ایجاد کرده بود تا بتواند با فرزندان خود ارتباط بیشتری داشته باشد.

۳-ارتباط مثبت با تعدادی از پدربزرگ هایی که خود را از اختلافات و منازعات بین والدین دور نگه داشته بودند و نیازهای بچه را تشخیص می دادند و آن نیازها را برآورده می ساختند.

۴-رابطه ی سالم و مثبت خوبی در زوجین بزرگ سالی که دست کم یک والد و شریک جدید را داشتند،مشاهده کرده بودند.

وظیفه ی والدین

هنگامی که طلاق حتمی و اجتناب ناپذیر است یا برای اعضای خانواده بهترین راه حل منازعات است،والدین چه باید بکنند تا آثار منفی خانواده ی طلاق گرفته و از هم گسسته را بر کودکان خود کاهش دهند،و بنیاد خانواده ی جدید را ، حتی الامکان مثبت سازند؟

از همه مهم تر،والدین باید بدانند که تمام آثار منفی که طی مطالعات به دست آمده،توسط همه ی کودکان طلاق تجربه نخواهد شد.از شدت آثار منفی موجود از طریق تعلیم و تربیت،آموزش و پرورش، ارتباطات خود و عشق و علاقه ی فراوان می توان کاست.دست کم، دو روش کلی جهت کمک به فرآیندی که کودکان طلاق تجربه می کنند وجود دارد : کمک بیرونی و تلاش والدین.

نمونه ی کمک بیرونی ممکن است یک برنامه ی مداخله کننده برای کودکان باشد.یک برنامه ی پیش گیرانه مسائل زیادی را دربرخواهد داشت که شامل این نکات است:

۱-کمک به کودکان جهت مهارکردن نگرانی های مرتبط با طلاق،از جمله پرشانی و سرزنش

۲-کمک به کودکان به منظور ابراز خشم خود در ارتباط با والدین

۳-یاری رساندن به والدین در مورد توافق در مسأله دیدار و قیومیت و سرپرستی

۴-یاری دادن به والدین جهت واکنش مناسب با دغدغه های کودکانه ناشی از طلاق

۵-یاری دادن همسران جانشین جهت ایجاد روابط مناسب و خوب والدین پس از طلاق و نیز در ارتباط با روابط فرزند-والدی

۶-یاری رساندن به والدین جهت تصمیم گیری در مسائل خشم و یأس و نومیدی

۷-ایجاد نظامهای حمایتی دوستان و خویشاوندان

مسائل ویژه ای که والدین می توانند جهت کمک به خود و کودکان خود انجام دهند شامل نکات ذیل است:

۱-به اطلاع کودکان برساند که آنها را دوست دارند و این که هم والدین و هم کودکان نیاز به زمان دارند تا کارهایی را که زمان می برد انجام دهند.

۲-گاهی اوقات کودکان را در مسائل اجتماعی که از آن لذت می برند شرکت دهند.

۳-بدانند که کودکان نیاز به موعظه و نصیحت دارند.

۴-هوشیارانه آگاه باشند که کودکان در صورت امکان نیاز به برقراری ارتباط با پدرومادر خود دارند.

۵-کودکان را از صحنه ی درگیری پدرومادر دور نگه دارند.

۶-برای الگوی مثبت نقش آفرینی بزرگسالان را برای کودکان ایجاد نمایند.

۷-اجازه دهند که برخی مسائل مطابق نیازهای آنها روند منظم خود را ادامه داده یا تغییر کند.

۸-به کودکان اجازه دهند که در حل مسائل خانوادگی سهیم شوند.

۹-برای آنها بودجه و برنامه ی منظم و زمان بندی شده تعیین کرده و براساس آن عمل نمایند.

۱۰-پیش از آغاز تشکیل خانواده ی دوم،وظایف خود را نسبت به خانواده اول فراموش نکنند.

نتیجه

زندگی انسان پر از فراز و فرود بسیاری است و تمام عقود و قراردادهایی که در اجتماع بین دو گروه یا دو نفر صورت می گیرد تحت شرایطی ممکن است منجر به فسخ و بطلان شود که طلاق و جدایی یکی از آنهاست.جدایی و طلاق یکی از راه حل های نهایی رفع اختلافات خانوادگی است که گاهی آنچنان ضروری و مهم می شود که بهترین راه حل به شمار می آید و ممکن است نه تنها مضر باشد بلکه بسیار سودمند به نظر آید.

تجربه ی مربوط به طلاق آنچنان پیچیده است که هیچ اظهارنظر قاطعی را نمی توان درباره ی آثار طلاق در کودکان ابراز کرد .جدایی هم تأثیراتی در کوتاه مدت بر کودکان به جای می گذارد و هم در دراز مدت،که این نتیجه ظاهرا تا حدودی با هم متفاوتند. جدایی و طلاق ضربه ی محکمی بر ساختار خانواده وارد می سازد که گاهی جبران ناپذیر است و کودکان در سنین مختلف زندگی واکنشهای متفاوتی را از خود نشان می دهند.

از پژوهش های مختلف چنین نتیجه گرفته می شود که آثار منفی طلاق را تا حدی می توان کنترل کرد چنانچه برخی از مسائل موردتوجه قرار گیرد،زیرا از یافته های پژوهش های اخیر می توان نکات منفی و تأثیرات منفی جدایی و طلاق را،حتی الامکان در کودکان به کمترین حد رساند به شرط اینکه آنها را در بحث و گفتگو درباره ی جدایی شرکت دهند، دچار محرومیت مادی نشوند و همچنان رابطه ی خوبی با هردو والد داشته باشند و از برنامه ملاقات راضی باشند.

منابع

۱-یحیی زاده ،حسین، حامد، محبوبه ،(۱۳۹۴)،مسائل فرزندان طلاق در ایران و مداخلات مربوطه،چاپ دوم

۲-علی آبادی،زهره،جلیلی راد، سیداحمد ،(۱۳۹۳)،طلاق و آسیب های آن بر کودکان،اولین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی 

۳-منصوری،سعیده،سالاری،پروین،(۱۳۹۴)،تأثیر طلاق والدین بر زندگی فرزندانشان،دومین کنفرانس بین المللی روانشناسی،علوم تربیتی و سبک زندگی

۴-آخوندی،نیلا،(۱۳۸۲)،مطالعه ی وضعیت اعتیاد در فرزندان طلاق ارجاع داده شده به مرکز اصلاح و تربیت،چاپ اول،پیک نور

۵-نظری،ساره،(۱۳۹۴)،بررسی آثار و پیامدهای طلاق بر خانواده و جامعه 

۶-اخوان تفتی ، مهناز، (۱۳۷۸) ، شوک پس از طلاق و اثرجدایی والدین بر فرزندان ، چاپ سوم

۷-شاهسوند بغدادی، طیبه ، طاووس جونکی ، سیما ، (۱۳۹۴ )، مقایسه عزت نفس و سلامت روان در فرزندان طلاق و بهجار،کنفرانس بین المللی علوم انسانی، روانشناسی و علوم اجتماعی

اشتراک گذاری:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *