دفاع از جرم مجرم؛ يا دفاع از متهم ؟

قانون مهم ترين پدیده بشر جهت حفظ نظم و استقرار  و تامین زندگی مسالمت آمیز و به دور از خشونت در سایه ی قانون و احقاق حق مظلومان  و بازستاندن آن از ظالمان و برقرارى عدالت در جامعه بشری می باشد که لازمه ی آن برخورداری از ضمانت اجرای لازم بوده که  توسط دستگاه قضایی تامین گشته که در واقع همان مجازات مجرمین می باشد . 

در قانون اساسی به صراحت به حق داشتن وکیل به عنوان یکی از حقوق اساسی برای محاکمه عادلانه تصریح شده است.

اصل سی و پنجم قانون اساسی  مقرر می دارد : (1)

 در همه دادگاه‌ها طرفین دعوی حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند و اگر توانایی انتخاب وکیل را نداشته باشند باید برای آن ها امکانات تعیین وکیل فراهم گردد.

اما تفکرات و اندیشه های نادرست بعضی از افراد جامعه در مورد شغل شرافتمندانه و حرفه ای وکالت گویای این است که این وکلاء را اشخاصی می پندارند که حق را به باطل و باطل را به حق برمی گرداند .
بعضی افراد وکیل را حامی و یار و یاور مجرمین لقب می دهند و عده ای نیز پا را فراتر آن گذاشته و القاب ناشایستی را به این صنف نسبت می دهند.
در مورد اين شغل با نگاهی شبه برانگیز می پرسند که آیا وکالت دلیل شرعی دارد یا خیر؟ در واقع به شغل  شریف وکالت از نظر شرعی نیز سوء ظن می کنند. 

در این اوضاع وکلائی که به خصوص در مناطق سنتی زندگی می کنند عموما درگیر قضاوت های ناصحیح جمعی قرار می گیرند و این امر کارشان را بشدت سخت تر می کند، از سوی دیگر اوضاع و احوال دشوار متهم در این جوامع سنتی مزید بر علت می شود از این روی آن ها بعد از خداوند متعال کسی جز وکیل را برای گرفتن حقوق قانونی خود نداشته ، آن وکیل شریفی که یار و یاور متهم بوده و موکل خود را در هر حال رها نمی نماید .

برای تبیین این دیدگاه نادرست به دلایل ذیل استنباط می نماییم : 

اولا :  هیچ متهمی مجرم نیست تا جرم وی در دادگاه صالح ثابت شود. 

اصل برائت از مهم ترین و باسابقه ترین اصول تضمین کننده حقوق متهم بوده و بدلیل اهمیت بسیار آن کشورها این اصل را پذیرفته  و آن را در قانون اساسی و دیگر قوانین خود جای داده اند .

اصل سی و هفتم  قانون اساسی مقرر می دارد: (۲)

اصل، برائت است و هیچ‌ کس از نظر قانون مجرم شناخته نمی‌شود، مگر این که جرم او در دادگاه صالح ثابت گردد.

متهم قبل از اینکه در دادگاه شایسته ای محاکمه شود مجرم نیست و ممکن است  بی گناه بوده و تبرئه شود به این دلیل است که وکیل از موکل خود که متهم بوده و هنوز جرمی علیه وی ثابت نشده دفاع  می نماید ، در واقع او از جرم ارتکابی دفاع ننموده ، بلکه وکالت شخص متهم به ارتکاب جرم را پذیرفته و سعی می نماید به نحوی از انحاء  با جمع آوری ادله در صورت بی گناه بودن موکل خود برائت او را در دادگاه اثبات نماید ، آن متهمی که خیلی ها از او بیزار گشته و قطع رابطه کرده اند ممکن است  بی گناهیش ثابت شود و حکم برائت را به موجب قانون از دادگاه اخذ نماید .

دوما : متهمی که مجرم بودن او ثابت شده است انسان بوده و از حقوق آدمی خود به موجب قانون بهره می برد و اگر انسانی جرمی مرتکب گردد نبایست از انسانیت خود که خدای باری تعالی به وی عطا نموده خلع شود منظور آن است که مجرم به حکم انسانیت خود از حقوقی که لازمی هر آدمی می باشد برخوردار بوده  و نباید از وی سلب شود لذا شغل وکیل مختص متهمان بی گناه نیست بلکه وکیل می بایست از موکل خود دفاع نموده و ملزومات محاکمه ای عادل و شایسته را فراهم نماید و لذا باید محاکمه ی وی طبق قانون بوده و با او رفتار غیر انسانی نشود و نیز به مجازاتی که همسان جرم ارتکابی محکوم گردد نه بیشتر ، و در زمان اجرای حکم مجازاتی خارج از محدوده قانون که شایسته ی موکلش باشد متحمل نشود.

ثالثا :   در واقع هدف و فلسفه مجازات مجرمان اصلاح و بازپروری مجرمان در جامعه بوده نه انتقام  از آنان ، در قرون وسطی از مجرمان انتقام می گرفته اند و آنها را به صلیب می کشیدند و  یا اعدام می کردند در آن برهه زمانی مجازات قاتل و سارق و …. جملگی اعدام بود.

در حقیقیت انسان جایز الخطاء بوده و این خطاها و غفلت ها و عدم رعایت ها به جهت حفظ نظم در جامعه  از منظر قانون جرم محسوب شده و برای آنها مجارات های لحاظ گردیده است ، اما همان انسانی که قانون را رعایت نکرده و مجرم شناخته شده ، از مدار  انسانیت خود خارج نمی گردد و لذا از حقوق آدمی خود برخوردار است و جرم او حقوق انسانی از وی را سلب نمی کند لذا دستگاه قضایی باید محاکمه ای شایسته را برای او مهیا کرده در صدد اصلاح و بازگشت او به جامعه برآید .

  لذا از وظایف مهم وکیل دفاع از انسانی است که خطا کرده و قانون او را مجرم شناخته است. 

رابعا :  تشخيص و احراز  بی گناهی مجرم و صدور حکم برائت  بعهده شخصى قاضی بوده نه وکیل ،  وانگهی وکیل از جرم ارتکاب یافته حمایت و دفاع نمی نماید ، بلکه از شخصی  دفاع کرده که متهم به ارتکاب جرمی شده و با جمع آوری ادله لازم به بررسی عملکرد صحیح محاکمه ى موکل خود  می نماید زیرا ممکن است متهم به جرم قتلی که بسیاری از دوستان و فامیل دور و نزدیک از وی روی گردانیده در نهایت با حکم دادگاه برائت شده و این برائت حاصل دست رنج آن وکیل زحمت کش می باشد . 

در نهایت وکیل از جرم مرتکب شده توسط مجرم  دفاع نمی نماید بلکه وی با کمک به کشف حقایق و احقاق حق و با مهیا نمودن ادله ی لازم  دادگاهی شایسته و عادل را برای موکل خود به ارمغان می آورد.

منابع :

  1. کتاب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، تالیف زیر نظر : حسین پور حسنی ، صفحه ۳۶
  2. همان منبع ، صفحه ۳۶

پنج شنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۸
علی کاظم البوجلال

اشتراک گذاری:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *