سه آسیب بزرگ تلفن همراه

مقدمه

با گسترش فن آوری های جدید در جامعه، برخی از پژوهشگران ترغیب شدند تا گسترش فن آوری های ارتباطی بالنسبه قدیمی، مانند تلگراف، تلفن، رادیو، تلویزیون و ویدئو را مورد نظر قرار داده، واکنش شهروندان را در ارتباط با آنها، هنگامی که تازه به جامعه عرضه شده بودند، مورد بررسی قرار دهند. مجموعه مطالعات انجام شده در این زمینه، حکایت از آن دارند که شباهت های زیادی بین واکنش مردم در ارتباط با فناوری های قدیمی، زمانی که هنوز “تازه” بودند و فناوری های بسیار جدید، وجود داشت. مطالعه تاریخچه پدیدایی فن آوری های مختلف، نشان می دهد که با بروز و ظهور هر فناوری جدید، موجی از امید و هراس فراروی بشر، پدیدار شده است. با پا به عرصه نهادن تلگراف، این امید در دل برخی از انسان های نیک اندیش و خبرخواه پدید آمد که این فن آوری، به تحقق یک “جامعه جهانی” کمک خواهد کرد و بدین ترتیب دیگر جهان، شاهد رخ دادن جنگی نخواهد بود. 

با اختراع و پدیدایی تلفن، بعضی از منتقدان، از این وسیله به عنوان ابزاری مزاحم و خطرناک یاد کردند که تنها به کار اموری مانند برقراری روابط عاشقانه و نامزدبازی، می آید. با پا به عرصه نهادن تلویزیون، “قتل توسط تلویزیون” ساخته شد و در پی وقوع حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در آمریکا، افراد دیگری به جِد عقیده یافتند که اینترنت، در جهت سازماندهی افرادی که به برج های دوقلوی آمریکا و اهدافی مشابه حمله کردند، مورد استفاده قرار گرفته است، از این رو، ضرورت دارد که کنترل های گسترده و عمیق تری را بر ارایه دهندگان خدمات اینترنتی اعمال کرد. سرانجام با ارایه فناوری تلفن همراه و تکامل یافتن تدریجی آن، برخی از منتقدان، هشدار دادند که این وسیله می تواند زمینه بروز و شکل گیری مشکلات و جرایم جدیدی را در سطح جامعه، فراهم آورند. با توجه به آنچه گفته شد، در این نوشتار، نویسنده قصد دارد، به صورت کوتاه، سه آسیب بزرگ موبایل یا تلفن همراه را از منظر روان شناختی مورد توجه قرار دهد.

۱-چرا صحبت کردن با تلفن همراه، حین رانندگی ممنوع است؟

مشخص شده است که وقتی رانندگان حواسشان پرت شود، بیشتر احتمال دارد دچار سانحه شوند، و صحبت کردن با تلفن همراه حین رانندگی حواس راننده را شدیداً پرت می کند. این نکته یکی از اصول اساسی مربوط به توانایی های شناختی ما را نشان می دهد: این توانایی ها یقیناً محدودند. در هر زمان، ما تنها قادر به ضبط و ربط مقدار معینی از اطلاعات هستیم؛ اطلاعات اضافه بر این سطح ما را در «وضعیت اضافه بار اطلاعات» : یعنی وقتی تقاضا از نظام شناختی ما بیش از ظرفیت آن است، قرار می دهد. به علاوه، ظرفیت پردازش ما می تواند به وسیله سطوح بالایی از فشار روانی یا تقاضاهای دیگر تحلیل برود.

اضافه بار اطلاعات زمانی رخ می دهد که، اطلاعات وارده به مغز بیش از گنجایش نظام شناختی ما است. این امر بخصوص در ایام امتحانات دانشجویان، بیشتر رایج است. زمانی که دانشجویان در شب امتحان تمام واحد هایی را که در یک ترم طی کرده اند را  در همان شب امتحان مرور می کنند، با تلمباری از اطلاعات و داده ها مواجه می شوند، در نتیجه دچار استرس و اضطراب می شوند. در خصوص تلفن همراه هم به همین ترتیب است: در حین رانندگی با تلمباری از اطلاعات مواجهیم، در نتیجه این احتمال وجود دارد که صحبت کردن با تلفن همراه حین رانندگی، به آسیب های جبران ناپذیری ختم شود.

۲-تلفن همراه باعث ایجاد شکاف عاطفی می شود

در سال های نخستین ورود تلفن همراه به ایران، ابزار خاص برای مدیران ارشد بنگاه های کسب و کار یا فناوری گران قیمت و خاص در طبقات بالای جامعه بود، اکنون تلفن همراه روز به روز رایج تر و همگانی تر می شود. تلفن همراه موجب شده است بین زوج ها و خانوادها، فاصله عاطفی اتفاق افتد. مراجعان به مراکز خدمات روان شناختی، در زمینه فاصله عاطفی، گله مند اند و پس از بررسی عمیق این مشکل، به یکی از دلایل آن که تلفن همراه و فضای مجازی است، پی می بریم. شبکه های اجتماعی از جمله WhatsApp، Facebook،  Instagram وقت و هزینه زیادی را از کاربران می گیرد و این خود می تواند درآمدی بر اختلافات خانوادگی و اجتماعی باشد. از منظر روان شناسی تخصصی، موبایل یا تلفن همراه چنان برای ما مهم شده است که، کمتر کسی هر روز صبح از خواب بلند شده و موبایل خود را چک نکند. در روان شناسی به دلیل اهمیت زیاد به موبایل به آن ابژه – چیزی که روی آن سرمایه گذاری عاطفی و احساسی می شود- می گویند. ما در زندگی ابژه های های زیادی داریم از جمله موبایل، ماشین و… که چنان برای ما مهم اند که بخش زیادی از انرژی روانی خودمان را روی آنها صرفه می کنیم. بدین شکل هر قدر بیشتر روی این اشیا سرمایه گذاری روانی کنیم، وابستگی ما به آنها بیشتر شده و ما ناخواسته از دیگران و اجتماع فاصله عاطفی و اجتماعی خواهیم گرفت. در زمینه موبایل هم به همین ترتیب، موبایل موجب شده است که اکثر افراد، فردگرایی را به جمع گرایی ترجیح دهند.

۳-تلفن همراه، فرهنگ می آورد

تلویزیون، ماهواره و تلفن همراه هوشمند – با حضور شبکه های اجتماعی –  باعث ایجاد بستری برای القا فرهنگ جدید به جامعه می شوند. بدین شکل که مخاطبان با مشاهده بعضی فیلم ها و کلیپ ها -که برای اهداف خاصی طراحی شده اند- باعث می شوند یک چهارچوب ذهنی جدید (طرحواره) در ذهن آنها شگل بگیرد و  پدیده های زندگی را از همان طرحواره (چهارچوب)، نظاره گر باشند. (در این زمینه می توان به مُدلیسم اشاره کرد). چنان که گاهی، فرهنگ به گونه ای در یک جامعه سرایت می کند، که خود افراد آن جامعه، متوجه چنین امری نخواهند بود. در واقع نوعی پیام نامرئی به مخاطبان القا می شود که در نهایت موجب دستکاری ذهنی یک جامعه می شود. دلیل آن هم بیشتر مربوط به تبلیغات رسانه ای، که به شکلی روی احساسات تاثیر می گذارند. در این خصوص، اگر مجال بود، در آینده بیشتر سخن گفته خواهد شد. باید اعتراف کنیم، فرهنگ پدیده ای پویا است و نمی توان آن را با انجماد ذهنی(تعصب)، نظاره گر باشیم. بلکه پویایی آن هم خود، نشات گرفته از افکار ما است. اما آنچه مهم است باید نگاهی به پیامی که یک فرهنگ برای ما می آورد، بیندازیم. و بپرسیم، پیام این فرهنگ چیست؟ آیا افکار در پس این فرهنگ، سالم اند یا خیر و این منوط به نگرش انتقادی و تحلیلی ما دارد.

نتیجه گیری

تلفن همراه ابزاری سودمند برای ارتباطات، دریافت اخبار، کسب و کار و مطلع شدن از رویدادهای پیرامون و… است، اما به قولی همچون شمشیر دولبه هم است. استفاده صحیح از آن موجب می شود در زندگی تبدیل به ابزاری سودمند و مفید و استفاده غلط از آن، باعث ایجاد ضررها و مشکلات احتمالی می شود. آنچه لازم است بدان اشاره شود، فرهنگ صحیح استفاده از تلفن همراه است. ایجاد چنین فرهنگی زمان بر است اما غیر ممکن نیست. در مواردی که وابستگی و اعتیاد به فن آوری های های ارتباطی (از جمله تلفن همراه) پدید می آید، درمان های مختلفی برای رفع وابستگی پیشنهاد شده اند که اهم آنها عبارتند از: درمان های دارویی، حمایتی، شناختی و رفتاری. 

پی نوشت:

ابژه ((۰bject: شی یا چیزی که روی آن سرمایه گذاری عاطفی – احساسی می شود. این شی، گاهی چنان مهم است که به وابستگی و یا اعتیاد منجر می شود.

طرحواره (Schema): طرحواره چهارچوب های ذهنی هستند، که به ما امکان می دهندتا مقادیر زیادی از اطلاعات را به شیوه ای کارآمد سازماندهی کنیم. این چهارچوب ها وقتی شکل گرفتند، اثراتی نیرومند بر اندیشه اجتماعی خواهند داشت – اثراتی که از نقطه نظر دقت و درستی همیشه سودمند نیستند. 

منابع:

۱- منطقی، مرتضی (۱۳۸۷). تلفن همراه. تهران: عابد

۲- بارون، رابرت، بیرن، دان و برنسکامب، نایلا (۱۳۹۲). ترجمه یوسف کریمی. تهران: روان.

اشتراک گذاری:

۳ دیدگاه برای “سه آسیب بزرگ تلفن همراه”

  1. مطالب مقاله عالی ، پویا و جامع بودند.
    با آرزوی موفقیت های روز افزون🙏

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *