سوق العریان و همه کافه های لب شط

– سوق العریان، بازاری با قدمت ۱۳۳ ساله

سوق العریان یا باصطلاح بازار برهنه، اختصاصاً بازار، انبار و توشه کالاهای بخش علیای کارون در شمال اهواز قدیم به حساب می آمد. این بازار تاریخی در دوره شیخ نبهان دوم، پس از کسب اجازه کشتی رانی در سال ۱۸۸۷ (۱) در کنار بندر عامری شکل گرفت.

از آن زمان تاکنون ۱۳۳ سال می گذرد، بازاری که توانسته هویت بازار بودن اش را به رقم حوادث مختلف حفظ کند، به طوری که حتی در میان گفتگوهای عادی اهالی اهواز قدیم، نام تاریخی سوق العریان بر زبان شان دائماً جاریست.

با توجه به طبیعت رودخانه کارون در محل اهواز قدیم، در آن جا چندین رگه صخره‌ای( سنون ) پیوسته است(۲) که به صورت مورب عرض رودخانه را قطع کرده و آن را به دو بخش بالادست و پایین‌دست تقسیم کرده است. لذا کشتی‌هایی که از شوشتر به سمت اهواز حرکت می‌کرده‌ اند در محل اهواز [به ‌ناچار] بار خود را در بندر عامری (۳) تخلیه و به کشتی دیگری در شهر ناصریه ( مرکز فعلی شهر اهواز ) منتقل می‌کرده‌اند و بلعکس.

این دست به دست شدن بار موجب پیدایش انبارها و کاروان‌سراهای متعددی در اهواز شد. این فرایند به تنهایی یکی از دلایل رونق تجارت و در نتیجه رونق شهر اهواز شد. در شمال اهواز به تدریج در کنار سوق العریان تعداد زیادی انبار تاسیس شد و در جنوب شهر اهواز قدیم (۴) نیز چسبیده به بازار اهواز یا سوق الاهواز ( بازار عامری کنونی ) نیز تجاری همچون علی بیگ ، علوان الحسون و شیخ نبهان دوم دکان ها و انبار هایی زیادی احداث کردند.

دلیل نام گذاری سوق العریان به معنای بازار برهنه از سوی اهالی اهواز قدیم، این بود که در یک سوی ردیفی از دکان ها به صورت متوالی و در طرف مقابل زمین های کشاورزی و فضای آزاد وجود داشت از این روی از این بازار به عنوان یک بازار برهنه تعبیر می شد.

– سوق العریان، قطب بازار قهوه اهواز

بعدها و پس از اینکه شرکت نفت سرنوشت اقتصادی اهواز را تغییر داد و جمعیت اهواز فزون گشت، سوق العریان به محلی جهت تجمع کارگاه های “ساخت قایق” و “میکانیکی ها” مبدل شد. بعدها این بازار به دلیل احداث راه های فراوان و گسترش مناطق جدید کمی از رونق افتاد اما همچنان نام سوق العُریان را یدک کشید، تا این که احداث جاده ساحلی شرقی در دهه هشتاد دوباره این بازار تاریخی را احیاء کرد. این بازار کم کم مبدل شد به بازار “قهوه”؛ بازاری که الهام گرفته از فرهنگ شُرب قهوه در بین مردمان عرب اهواز بود.

در ابتدا این ایده با راه اندازی دکه هایی کوچک در ساحلی شرقی اهواز قدیم آغاز و با استفاده از ظرفیت فضای باز عمومی جهت نشست و گفتگوی مشتریان، مقدمه ای برای ایجاد پاتوق هایی با تلفیقی از میراث شُرب قهوه در مضیف های عربی در گذشته و کافه نشینی مُدرن امروزی شکل گرفت.

کافه های متعددی به این سبک همچون کافه اکبر، کافه ناب، کافه چارلی، کافه کاکائی، کافه ونیز، کافه بُن، کافه ماستک، کافه فندک و کافه های دیگر یکی پس از دیگری در کنار یکدیگر برپا شدند تا سوق العریان هم اکنون به عنوان یکی از مرکز اصلی فروش قهوه در اهواز و استان به شمار آید .

کافه های عامری اهواز قدیم، شب ها مرکز تجمع هنرمندان، عکاسان، نویسندگان، ادباء و شعرایی از مناطق مختلف اهواز و حتی گاها برخی از شهرستان ها نیز شده است.

گردشگران خارجی و داخلی به غیر از برند فلافل و حمیسه در لشکرآباد، در شبگردی های خود به سوق العریان نیز بسیار تردد دارند و از برند قهوه و کافه گردی در اهواز قدیم نیز بهرمند می شوند .

– آبادی اهواز و گذری به پیشینه جغرافیایی بخش شمالی اهواز قدیم

پایان دوره خرابی ها در اهواز به بعد از عهد حکومت مشعشعیان و حضور دسته ای از آل کثیر در اهواز باز می گردد. اهواز در آن دوره جزئی از قلمروی حکومت مشعشعیان بود. آن چه از نگاه تاریخ نگاران به آن می توان پرداخت این است که جمعیت کمی در آن منطقه زندگی می کرده و خانه های محدودی در آن جا قرار داشت.

اما شروع تحول در اهواز پس از ورود دسته ای از کعبیان به این شهر در آن دوره ها (۵) به رهبری شخصی به نام شیخ نبهان اول (۶) ، آغاز می شود. در این دوره یکی از مهم ترین اقدامات وی برقراری امنیت شهر و اطراف آن بود؛ برای این کار وی فرزند ارشد خود را برای تسلط بر ویس و ندافیه به آن جا گسیل می کند و در اهواز قلعه و کاروانسرا و یک مسجد بنا می کند. (۷)

از سوی دیگر شیخ با ایجاد کانال های آبی جهت به زیر کشت بردن زمین های حاصلخیز اطراف اهواز، طرح های آبی مشابه طرح هایی که شیخ سلمان کعبی از خویشاوندان نزدیک وی در فلاحیه (شادگان) انجام داد را نیز در اهواز اجرائی کرد؛ این امر به بستر مهمی جهت تحول و توسعه شهر اهواز مبدل شد.

مهمترین کانالی که تا اواخر سال ۱۳۰۰ آثاری از آن باقی ماند ، کانال “خِر اشلاگه” بود که از رودخانه کارون در شرق در محل نیوساید کنونی منشعب می شد و از مناطق کشاورزی زیتون کارگری عبور و تا نزدیکی منطقه طالقانی سلطان منش کنونی امتداد داشت .

قابل ذکر است انشعابات دیگری از این کانال به نقاط دیگر نیز گرفته شده بود. این کانال به دلیل آن که در بخش جنوبی منطقه خراشلاگه(نیوساید کنونی) حفر شده بود ، به همین نام معروف شد. این کانال دقیقا در سمت شمال سوق العریان و به موازات این بازار امتداد داشت.

منابع و توضیحات :

۱- تاریخ کشتیرانی در کارون ؛ تألیف اکبر دلفی موسوی ص۱۱۱ و ص۱۱۵ نشر تراوا

۲- سِنون، نام تاریخی رشته صخره هایی است که به طور مورب کارون را در منطقه اهواز قدیم قطع می کند، با توجه به طبیعت رودخانه کارون که در محل اهوازقدیم دارای چندین رگه صخره‌ای در بستر خود می‌باشد، شاخهٔ بالادست یا کارون علیا از شوشتر تا اهواز و شاخهٔ سفلی یا پایین‌دست از اهواز تا خلیج فارس را در بر می‌گرفته ‌است، هم اکنون کافه رستوران ریف بر روی بخش انتهائی همان رگه صخره ای در ساحل غربی کارون قرار دارد .

۳- بندر عامری هم در سمت غربی سوق العریان و در کنار ساحل شرقی کارون قرار داشت که هم اکنون بخش هایی از آن در زیر پارک ساحلی و رستوران رویال پارک واقع شده است.

۴- اهواز قدیم، هسته مرکزی تشکیل دهنده شهر اهواز امروزی ست که تا اواخر دوره قاجار با همان حدود اهوازقدیم شناخته می شد، این منطقه دارای محله های عامری، صخیریه، خزعلیه و خرمکوشک است.

۵- تاریخ پانصد ساله خوزستان ، احمد کسروی ص ۲۳۱

۶- شیخ نبهان اول به نصار بن الامیر محمد السبیعی الکعبی العامری می رسد ايشان روزگاری امير قبايل بني كعب بوده است.

شيخ نبهان اول فرزند سلمان بن طعان بن زوان بن یاسین بن محمد بن سلطان بن معلا بن سالم بن عوده بن نصار بن الامیر محمد بن علی بن یحیی بن عبدالله السبیعی الکعبی العامری می باشد؛ منبع از کتاب تاریخ بنی کعب من الحجاز الی الاهواز؛ نقد و تنقیح کتاب تاریخ بنی کعب (النسخه المخطوطه) تالیف علوان بن عبدالله الشویکی، تحقیق خالد بن ولید آل نبهان الکعبی العامری ، باهتمام عبدالزهراء بن فرج الله آل ناصر الکعبی العامری ص ۱۲۲

۷- گزارش اختصاصی ایکنا از اولین مسجد اهواز؛

مسجد «شیخ نبهان»؛ پرچم‌دار عزای حسینی با قدمت ۳۰۰ سال در اهواز، کد خبر: ۳۷۳۹۳۸۸

اشتراک گذاری:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *