نخل، قداست، هویت

نخل، چه واژه ی آشنایی برای مردمانی که این زیبا مخلوق را جزئی از وجود خود می دانند ، به راستی چرا در این اقلیم نخل را مقدس می دانند؟
سِر قداست و زیبایی این گیاه چیست؟

بنابه روایات فراوان که در اکثر ادیان سماوی، بدان اشاره شده است، نخل از قداست خاصی برخوردار و به شدت مورد احترام همه گان است.
نخل تنها درختی است که در مدیترانه (شرق الاوسط) و سواحل دریا ها، به طور وسیع و پُر تراکم دیده می شود، در روایات اسلامی و آیات مصحف شریف ( قرآن مجید ) حضرت مریم(س) در هنگام تولد حضرت عیسی بن مریم(ع) به زیر درخت خرمایی پناه گرفت و به اذن و خواست خداوند ، درخت خشک ، جانی دوباره گرفت و خرمایی شیرین را تقدیم آن حضرت نمود تا رفع گرسنگی گردد
( وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا )آیه ۲۵ سوره مریم

نخل در انواع بی شمار خود، “مثمر” و “غیر مثمر” (زینتی) تنوع زیادی را شامل می گردد؛ این متاع گرانبها، نزد فرهنگ عرب از جایگاهی ویژه برخوردار است و روایات و داستان های زیادی حول و محور این درخت در فرهنگ عامیانه مردم عرب رایج است؛ این درخت مقدس در بسیاری از مواقع نماد و إلمان معرف هویت عربی اسلامی می باشد که بنا بر بعضی روایات ، این نخل در زمینی جز زمین خاورمیانه ( موطن اصلی خود ) رشد آنچنانی ندارد و اعتقاد مردم نیز بر آن است که هر کجا مردمان عرب حضور داشته باشند، نخل نیز رشد می کند که در نوع خود جالب و قابل توجه می باشد .
نخل در اویل صدر اسلام، سهم خود را در پایه ریزی نخستین مسجد مسلمانان در مدینه منوره با در اختیار قرار دادن تنه های تنومند خود به عنوان ستون و شاخه های خود به عنوان سقف اولین مسجد، در آن دوران، ثبت کرد، کما این که برکاتی فراوان از سبب وجود این درخت به انسان رسیده است؛ فراوانی محصولات تبدیلی در بحث اقتصاد نیز از بارزترین مزایای این درخت مقدس می باشد.

در بُعد معماری نیز جا دارد که از این نکته غافل نشویم که در اکثر اماکن و منازل تاریخی شوشتر ( استان خوزستان به طور عام و شوشتر به طور خاص ) نیز، این درخت مقدس مزید بر زیبای، برکتی نیز با خود به آن خانه یا مکان عطاء می کند
اگر دوست دار سفر باشید و به شهر تاریخی شوشتر سفر کنید به وضوح در می یابید این نماد زیبا که بیانگر هویت حقیقی این شهر است، چگونه با زیبایی خارق العاده ای رو به رویتان خواهد کرد؛ آن چنان زیبایی سحر انگیزی دارد که درآمیختگی و تناسب نخل، آب، و معماری خاص این شهر انسان را ناگزیر به شهرهای سحر آمیز افسانه ها و قصص تاریخی عربی خواهد برد !


منزل دورقی، منزل سرابی، منزل گازر، منزل شیخ شوشتری، منزل مستوفی، منزل معین التجار ( در دوره حکومت بنی کعب در زمان قاجاریه می زیست ) و ….. همه نیز حداقل یک فقره (نفر واحد محاسبه این درخت ) نخل را در خود جای داده اند، هم برکتی به خانه خود داده اند و هم نمادی از آسمانی بودن این درخت سراسر خیر و رزق که برای صاحبان شان به همراه دارند؛ خود مفرح ذات می شود، لذا مهمترین مولفه های معنوی کاشت این درخت در منازل قدیم شوشتر همان تمنای خیر، رزق، برکت و عافیت است.
مدتی پیش مقاله ای را در باب هویت شهر اهواز به قلم برادر بزرگم ، استاد عبدالله محیسن را خواندم که در آن به ترویج درختان نامأنوس در اهواز و سایر شهرهای جنوبی اشاره شده است
اگر از منظر علمی نگاهی به مبلمان شهری اهواز و سایر شهرهای مستعد کاشت این درخت بیندازیم ، شاهد هجوم بی رحمانه ی مهمان هایی بسیار نامبارک به این شهرها هستیم؛ گیاهانی شدیداً مضر برای انسان ، حیوان و حتی سایر گیاهان بومی، گیاهانی هم چون ( کهور آمریکایی، اُکالیپتوس و مورت از بارزترین گیاهان مهاجم و مضر محیط زیست بنا و غیر بومی این مناطق به اعلام متخصصین امر و اساتید دانشگاهای معتبر کشور )
به راستی اگر همه ی این درختان نازیبا را با نخل جا به جا کنیم، چه منظره ی زیبایی را رقم خواهیم زد؟
با این حجم از آبیاری این گیاهان غیر مثمر، که سبب اتلاف بیش از اندازه آب خواهد شد به کجا می رویم !

دنیای مدرن و آموخته های علمی جدیدی که بر بهینه سازی منابع تاکید می کند، چقدر در مدیریت شهری ما محلی از اعراب دارد !

اگر لحظه ای فرض کنیم این گیاهان غیر مثمر با نخل تعویض شوند چه خواهد شد؟ طبعا هم در مصرف آب صرفه جویی کرده ایم و هم با تولید خرمای زیاد، عرصه را برای باز تولید محصولات جانبی آن را نیز فراهم ساخته ایم.
امروز اگر مدیریت شهری در اهواز با دیدی مثبت به این گیاه نگاه کند، شاهد تحولی عظیم در تولید نخل و سایر محصولات با استفاده از زیرساخت های موجود شهری خواهیم بود.
از این نکته نیز غافل نشویم که شهرداری اهواز در اقدامی درخور توجه، خیابان سلمان فارسی (قلب مرکزی شهر) را مزین به درخت نخل کرده است که هرچند قدمی کوچک و ابتدایی است لکن جای روزنه ای امیدبخش را در دل باز می کند.

به راستی، چرا روزی به نام ” روز نخل ” در کشورمان به ثبت نرسیده است؟
واقعا ” نخل ” به عنوان سمبل اقتدار، صلابت و نمایه ای از اقتصاد پُر رونق و نشانه ای از تقدس به طبیعت، مستحق گرامی داشتن مناسب و در خور توجه بیشتری نیست؟
همان گونه که پیش تر در این نوشتار اشاره شد، در این چند سال اخیر در جنبه های معماری نیز شاهد غیاب و عدم حضور این نماد مقدس به عنوان یک سمبل شاخص ملی هستیم، از این رو امید است که دست اندرکاران و مسئولان ذی ربط نیز اهمیت این نماد ها را بیش از پیش مد نظر قرار داده و با ترویج این گیاه شاخص، شاهد بازگشت مادر مقدس این خاک، نخل به شهرها و منازل خود باشیم و این سرزمین را دوباره مملوء از این برکت آسمانی ببینیم ..

اشتراک گذاری:

یک دیدگاه برای “نخل، قداست، هویت”

  1. با درود خدمت شما..مقاله مفید و مطالب قابل تأملی بودن که نکات مهمی رو یادآوری کردین و شایسته هست که مورد توجه قرار بگیره

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *