هلال ، نخل ، هويت

از دير باز و با تشكيل تمدن ها و فرهنگ های مختلف و تشکیل شدن جامعه شهر نشین ابتدایی ، در بستر و حوالی رودخانه های بزرگ آن دوران چه در آسیای غربی( دجله ، فرات ، کارون ) و چه در آسیای شرقی ،(رودخانه زرد و یانگ تسه) و در شبه قاره هند رودخانه گنگ ، فکر ارتباط دادن معماری با فرهنگ حاکم ، پا گرفت و با پیشرفت کردن شهرنشینی ، به این عنوان ، تصاویری واضح تر و دقیق تر اضافه شد تا انسان در آن دوران به سنگ ، این مادر ساختمان توجه نماید و با تراشیدن سنگ ها با رنگ های متنوع و مختلف ، قسمتی از فرهنگ رایج در آن نواحی یا شهرها را به یادگار ، در دل ساختمان ها به امانت بگذارد.

معماری خاص چین قدیم و تراشیدن سنگ ها و سر تندیس های بزرگ شیر و سایر اشکال هندسی رایج در بناهای تاریخی هند و ساختمان های بزرگ مذهبی و حکومتی و إلمان های مذهبی (سنگ تراش بودا یا سایر الهه های مذهب هندوسی) مصر و بنای عظیم اهرام ثلاثه و نگهبان بزرگ آنها ، ابو الهول معابد و زیغورات های مختلف در عراق و دورهای مختلف آن شکوه جاویدان معبد دورإنتاش در شوش بزرگ ، نیاشیگاه مقدس مردمان عیلام ، سنگ تراشی های ملک هانی در ایذه، همه و همه میراثی عظیم را به جهانیان عرضه کردند که در طراحی و اجرای آنها ، بشر امروزی عاجز از حل بعضی معماهای هندسی آنها و کشف رمز و راز این بناهای بزرگ ، مانده است ، لکن به راستی چرا مردمان قدیم از سنگ نگاری تا به این حد استفاده و مظهر شکوه و عظمت فرهنگ و حکومت های دوران قدیم را به عهده ی این سنگ نگارها گذاشته اند ؟

به اعتقاد نگارنده این متن ، انسانها از دیر زمان یافتند که این عنصر ( سنگ ) ، حافظی امین از سلسله فرامین حکومتی ، اتفاقات و ماجراها ، فتوحات و حملات آنها در طول دوران و اعصار مختلف می باشد و به اقتضای زمان خود، دست به تراشیدن و کوبیدن و خلق این بناهای عظیم و میراث ماندگار ، اقدام کردند تا آیندگان را از هر آنچه بوده ، باخبر سازند .

در اقلیم ما ( خوزستان ) بواسطه پیوند خوردن فرهنگ های شرقی و غربی از دیرینه زمان تا به امروز ، شاهد وجود علائمی در ساختمان های مسکونی و مذهبی بوده ایم، از دوران بت و الهه تا مسیحیت و یهودیت و در نهایت دوران باعظمت اسلامی شاهد وجود رمزنگاره های در ساختمان و معماری این نواحی هستیم .

شوشتر ، این کهن شهر تاریخ نیز از این قاعده ، مستثنی نبوده و با نگاهی گذرا از منظر معماری به فنون و معماری خاص اسلامی با ترکیباتی از هندسه ی معماری شام و حجاز برخورد می کنیم .
وجود قوس ها و هلال های متعدد در بناهای مختلف جا مانده از دوران قدیم و یا قوس های (بخوانید :شاخ بزی) زیبای مساجد و اماکن مذهبی ، مُعرف قسمتی از هویت اسلامی این بناها می باشد.
بواسطه اعتقاد راسخی که به مقدس بودن نخل و بهشتی بودن آن در روایات دینی ما مسلمانان وجود دارد ، در بعضی از طراحی های معماری اماکن تاریخی از طرح شاخه های نخل هم از جهت زیبایی و هم استحکام بنا به وفور یافت میشود ، حتی در سر در ورودی منازل نیز ، طرحی از شاخه های نخل به عنوان برکت و نمادی از قداست این گیاه نیز بر سنگ ها تراشیده و با ملات ساروج ، در طراحی های ورودی منازل اجراء شده است.
مزید بر این ، نیز کاشت و نگه داری از حداقل یک نفر نخل در منازل ، بُعدی معنوی تر و روحانی تری را به منازل و اماکن این شهر بخشیده است .
در سایه سار برکت فتوحات اسلامی ، هویت شهرها نیز به حالت اسلامی تغییر یافته و مسجد جامع شوشتر را نیز نباید از قلم انداخت ، بنای خانه مستوفی نیز دارای ستون هایی مشابه طرح یونانی قدیم می باشد که هنوز نیز پا برجا مانده است .

هویت اسلامی نیز الهام بخش و روشنی ساز این معماری نیز شد و امید است تا با استفاده از بروز تکنولوژی و پیشرفت های جدید در حوضه ی معماری و ساختمان ، شاهد استفاده و بازگشت به این هویت اصیل و غنی ما توسط معماران و طراحان ساختمان باشیم.

 

محراب مسجد جامع شوشتر
محراب مسجد جامع شوشتر
تک مناره مسجد جامع شوشتر، ارتفاع 46 متر، مزین به کاشی کاری لعابی فیروزه ای با لفظ مبارک الله اکبر
تک مناره مسجد جامع شوشتر، ارتفاع ۴۶ متر، مزین به کاشی کاری لعابی فیروزه ای با لفظ مبارک الله اکبر
خانه مستوفی
خانه مستوفی
خانه مستوفی
خانه مستوفی

اشتراک گذاری:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *